En önemli seçimlerden birisi, bireyin kariyer seçimi yapmasıdır. Bir kariyeri araştırmak için sistematik analiz gerekmektedir. Ancak personelin çoğu, sistematik olmayan bir yoldan kariyerlerini seçmektedirler. Kariyer seçimi hakkında Peter Drucker şunları söylemektedir:“Yaptığınız ilk iş tercihi aşağı yukarı milyonda bir olasılıkla sizim için hatalıdır. Siz ilk tercihinize karar verirseniz, değişiklikler yavaştır.”
Drucker bu açıklama ile, ilk iş seçiminin personelin kendisi tarafından yapılmasının doğru ve sağlıklı bir karar olacağını belirtmektedir. Çünkü, birey ilgi, yetenek, deneyim, gereksinim ve nitelikleri doğrultusunda bir iş seçimi yapmakla, seçim yaptığı işle kendisi arasındaki uyumda en üst düzeyde gözetecektir. [1]
Yukarıdaki açıklamaya ilaveten, kişinin kariyer (meslek) seçiminde en önemli faktör, onun ilgi ve yetenekleridir. [2]
Bireyin kariyer seçimini etkileyen bir çok etmen vardır. Bu etmenlerin en önemlisi, sosyal geçmiş, kişilik ve değer gelişimi ile bireysel beklentilerdir.
Sosyal Geçmiş
Kariyer seçimini etkileyen temel etmenlerden birincisi, kişinin sosyal geçmişidir. Araştırmalar, aile büyüklerinin kariyerleri ile çocukların arzuladıkları kariyerler arsında güçlü bir ilişkinin olduğunu göstermektedir.
Örneğin, eğitim düzeyi düşük olan ve beceri gerektirmeyen işler yapan kişilerin çocuklarının hemen hemen aynı düzeyde işler yapma olasılığı yüksektir. [3]
Kişilik Gelişimi
Bireyin “Kişiliğin”de ön plana çıkmaktadır. Kişiliğin oluşmasında etkili olan duygular, düşünceler, başarılar, psikolojik güç, gibi faktörler bireyin kariyer seçimi ve sürecinde de etkili olacaklardır. Gelişen kişiliği çerçevesinde birey, yaşamının ilerleyen yıllarında daha çok etkisi altında bulunacağı “kendini gerçekleştirme” güdüsünü, onun kariyer sürecinde en önemli itici güç olacağı açıktır. Bu bağlamda, bireyin kişilik sürecindeki oluşumlar sonucu ortaya çıkaracağı “ilgi alanları” onun kariyer yöneliminin lokomotiflerini oluşturacaktır. [4]
Değerlerin Gelişimi
Bireyler sahip olmak istedikleri kariyer ve işlerle ilgili bazı düşünceler geliştirirken, aynı zamanda kariyer ve işlerin getirdiği değişik olanaklar hakkında da bazı değerler geliştirirler. Bu kişisel değerlerin gelişiminde aile büyükleri ve öğretmenlerin davranışlarıyla, toplumsal etkiler önemli rol oynamaktadır. Kişisel değerlerin gelişiminde temel etki kaynağı eğitmenler ve aile büyükleridir. Diğer yandan toplumun değişik kariyerlere yönelik değerlendirmeleri ve tutumları da bireyin kariyer seçimini etkilemektedir. Öğretim üyeliği, hekimlik ve kaymakamlık gibi kariyerler toplumda saygınlık gördüğünden bu kariyerlere eğilim daha fazladır.
Bireysel Beklentiler
Bireyler, genelde bir işi elde edeceklerine ihtimal vermiyorlar ya da elde etseler bile başarılı olacaklarına inanmıyorlarsa, o işi seçmemektedirler. Bireyin kariyer seçimi karaları, hem bireyin değer ve hedeflerine, hem de örgüte yönelik kişisel beklentilerine bağlıdır. Kariyer önerileri arasında birey, büyük olasılıkla en fazla ödülü sağlayacağını umduğu öneriyi seçecektir. [5]
Schein'e göre kişilerin ihtiyaç ve güdüleri daha sonra onların kariyerlerini etkileyecek kariyer değerlerinin oluşmasına neden olur. Beş kariyer değeri teknik/fonksiyonel, yönetim, yaratıcılık, bağımsızlık ve güvenliktir. [6] |